MMXXVI Histórias e Jogos Escandinavos NOPTENES Assinar

Boreal Saga Play

by The Boreal Times · Duna Press Edições
Contos e Folclore · Mito ou lenda

Pesta: a velha da Peste Negra no folclore norueguês, com rastelo e vassoura

Nas lendas norueguesas, a Peste Negra viaja de fazenda em fazenda como uma velha com rastelo e vassoura. Veja o que cada ferramenta significa e o que os desenhos de Kittelsen mostram.

2 min de leitura
Ilustração de uma velha pálida e acinzentada de manto escuro caminhando por uma trilha de fazendas na encosta, com uma vassoura numa mão e um rastelo na outra, sob um céu de névoa; ao longe, uma menina pequena olha de uma janela.
Ilustração gerada por IA

Na Noruega, a epidemia de Peste Negra foi chamada de “a grande mortandade” (den store mannedauden). Nas lendas que a lembram, a doença ganha rosto: o de uma velha que anda de fazenda em fazenda e que tem nome, Pesta. Este texto reúne o que li sobre ela, em duas páginas e num artigo de folclorista.

Uma velha cinzenta de vassoura e rastelo

Na tradição, Pesta é uma velha pálida e cinzenta, gammel, gråblek kjerring. Viaja de fazenda em fazenda com uma vassoura (sopelime) e um rastelo (rive). Onde usa a vassoura, morrem todos. Onde usa o rastelo, alguns escapam.

As lendas dos que sobraram

Uma das lendas mais conhecidas é a de Jostedalen: ali todos morreram, menos uma menina pequena, que ficou conhecida como Jostedalsrypa. Numa paróquia de Hardanger, sobraram só um menino e uma menina. Em Valle, em Setesdal, só uma menina escapou, na fazenda de Uppstad. Lendas parecidas foram coletadas em quase trinta distritos da Noruega, até Helgeland, no norte.

O mesmo tema em outros países

O folclorista Timothy R. Tangherlini notou que, na Noruega e na Suécia, as lendas costumam mostrar a peste como uma mulher que anda sozinha ou como um par de crianças com rastelo e vassoura. Esse artigo lembra também que as formas das lendas podem estar ligadas às áreas de onde a doença veio.

Os desenhos de Kittelsen

O pintor e desenhista Theodor Kittelsen fez nos anos 1890 uma série de desenhos baseados nas lendas, entre eles Pesta kommer. Em 1900 publicou o livro Svartedauen, com textos dele, doze ilustrações de página inteira e pequenas vinhetas. Foi por essa obra que a imagem de Pesta ficou conhecida de muitos noruegueses.

O debate sobre quanta gente morreu

As lendas pintam um país quase vazio, e historiadores brigaram por décadas sobre isso. Ernst Sars, Edvard Bull, o velho, e Johan Schreiner sustentaram até os anos 1970 que a mortalidade não pode ter sido tão alta. Historiadores mais recentes, como Kåre Lunden e Jørn Sandnes, usaram sinais como as fazendas abandonadas e apoiam em grande parte as estimativas dos anais islandeses, segundo os quais a população da Noruega caiu para um terço por volta de 1400.

Em resumo

Pesta é a Peste Negra personificada, uma velha com vassoura e rastelo. As lendas dos sobreviventes aparecem em quase trinta distritos, e a imagem foi fixada pelos desenhos de Kittelsen.

Termos

Sopelime é a vassoura, e rive é o rastelo. Jostedalsrypa é “a perdiz-branca de Jostedalen”, nome dado à menina que sobreviveu na lenda.

O que fica incerto

As páginas que li não explicam a origem do nome Pesta nem dizem quando cada lenda foi registrada. O número de mortos é objeto de debate entre historiadores.

Para ajudar a menina a escapar da vassoura, jogue A menina e a vassoura.


Fontes.

  • "Pesta kommer", Tidsskrift for Den norske legeforening (tidsskriftet.no, 2007), sobre as lendas norueguesas da Peste Negra e os desenhos de Theodor Kittelsen
  • Theodor Kittelsen, "Svartedauen" (1900), desenhos e textos sobre a Peste Negra
  • Timothy R. Tangherlini, "Ships, Fogs, and Traveling Pairs: Plague Legend Migration in Scandinavia", Journal of American Folklore, vol. 101 (1988)
pestapeste negrafolclore norueguêsjostedalsrypatheodor kittelsenvassoura e rastelolendas